• عوامل موثر بر بارداری پس از سرطان
• باروری مردان پس از درمان سرطان
• سرطان پستان و بارداری
• نگرانی های دیگر در مورد بارداری پس از سرطان
• لزوم مشاوره با پزشک

عوامل موثر بر بارداری پس از سرطان

• نوع سرطان و مرحله پیشرفت آن
• نوع درمان و داروی مورد استفاده در شیمی درمانی
• سن بیمار (بیماران زن)

۱) سن بیمار

• با بالا رفتن سن در زنان، تخمدان ها تخمک های کمتری تولید می کنند. با نزدیک شدن به یائسگی (دوران پساقاعدگی)، تخمدان ها دیگر تخمک تولید نمی کنند.
• زنان زیر ۳۰ سال که تحت شیمی درمانی قرار می گیرند بالاترین شانس بارداری پس از درمان سرطان را دارند. به طور کلی، هر چه سن بیمار کمتر باشد، احتمال باروری پس از شیمی درمانی بیشتر است.
• هرچه سن بیمار به یائسگی نزدیکتر شود (میانگین سن یائسگی ۵۱ سال است)، احتمال ناباروری پس از شیمی درمانی بیشتر است.
• زنان ۴۰ ساله یا مسن تر که تحت شیمی درمانی قرار می گیرند، معمولا پس از شیمی درمانی، یائسه می شوند.

بیشتر پزشکان بارداری تا شش ماه پس از اتمام شیمی درمانی را مجاز نمی دانند. به عقیده این پزشکان تخمک های آسیب دیده در اثر شیمی درمانی، پس از گذشت شش ماه از بدن خارج می شوند. اما برخی دیگر پیشنهاد می کنند که ۲ تا ۵ سال پس از اتمام دوره درمان، برای بارداری اقدام کنند. دلیل آن ها احتمال بالای بازگشت سرطان در چند سال اول بهبودی است و این نکته که درمان سرطان در دوران بارداری بسیار سخت و پیچیده می شود.

۲) نوع درمان و داروی مورد استفاده

روش های درمانی گوناگون، از جهات مختلفی بر بارداری آینده بیمار تأثیر می گذارند:

• پرتو درمانی: پرتو درمانی سلول های پشتیبان و روند خون رسانی به رحم را تحت تأثیر قرار می دهد. همچنین ممکن است احتمال سقط جنین، زایمان زودرس، وزن کم نوزاد هنگام تولد و سایر مشکلات را در بارداری آینده بیمار افزایش دهد.
• جراحی دهانه رحم: خارج کردن تمام یا بخشی از دهانه رحم (در مبتلایان به سرطان دهانه رحم) احتمال سقط جنین یا زایمان زودرس را افزایش می دهد. دلیل این امر آن است که توانایی دهانه رحم در حفظ بارداری کاهش می یابد.
• شیمی درمانی: شیمی درمانی آنتراسایکلین شامل درمان با داکسوروبیسین (به عنوان یک داروی عمومی)، داونوروبیسین (Cerubidine)، اپیرووبیسین (Ellence)، و idarubicin ) Idamycin) می باشد. این روش درمانی باعث آسیب به سلول های قلبی و ضعف قلب می شود.
  قلب در دوران بارداری و زایمان باید بیشتر از قبل کار کند. شیمی درمانی آنتراسایکلین معمولا با پرتودرمانی به قسمت فوقانی شکم یا قفسه سینه همراه می شود. این روش درمان خطر بروز مشکلات قلبی در دوران بارداری را افزایش می دهد.

انواع و دوز های دارو های شیمی درمانی 

پژوهشگران به این نتیجه رسیده اند که دارو های شیمی درمانی خاصی نسبت به سایر داروها احتمال ناباروری بیشتری دارند. مانند سیتوکسان (نام شیمیایی: سیکلوفسفامید cyclophosphamide). احتمال ناباروری پس از مصرف پلاتینول (نام شیمیایی: سیس پلاتین cisplatin) و آدریامایسین (نام شیمیایی: دوکسوروبیسین doxorubicin) متوسط است.
از سوی دیگر، احتمال ناباروری پس از مصرف دارو های زیر کمتر است:

• متوترکسات (با نام های تجاری: Mexate، Folex، Rheumatrex)
• fluorouracil (که به آن ۵-fluorouracacil نیز گفته می شود) (با نام تجاری: Adrucil)
• vincristine (با نام های تجاری: Oncovin، Vincasar PES، Vincrex)

همچنین تاکسان ها که یک گروه نسبتاً جدید از دارو های شیمی درمانی هستند مانند:

• تاکسول (نام شیمیایی: paclitaxel)
• تاکسوترا (نام شیمیایی: doketaxel)
• Abraxane (نام شیمیایی: آلبومین محدود یا nab-paclitaxel)

در مورد چگونگی تأثیر این دارو ها بر روی باروری هنوز نتایج مشخصی به دست نیامده است.
از آنجا که تحقیقات در این زمینه همچنان ادامه دارد، نمی توان با تجویز داروی خاصی از باروری بیمار پس از شیمی درمانی، اطمینان حاصل کرد. اما بهتر است درباره این مشکل با متخصص زنان و زایمان و پزشک معالج مشورت کنید تا برنامه مناسبی برای شیمی درمانی در نظر بگیرند.

۳) تاثیر شیمی درمانی بر باروری بر اساس یافته های پزشکی

برخی از یافته های پزشکی درباره تاثیر شیمی درمانی بر باروری به شرح زیر است:

• یائسگی زودرس ناشی از شیمی درمانی ممکن است موقتی باشد. به بیان دیگر، ممکن است دوره قاعدگی شما متوقف شود و بعد از اتمام شیمی درمانی دوباره از سر گرفته شود. شروع دوباره پریود ممکن است چند ماه، یک سال یا بیشتر طول بکشد.
• پریود شدن همواره به معنی باروری نیست. حتی اگر پریود پس از اتمام شیمی درمانی شروع شود، دلیل بر باروری نیست. در این شرایط بایستی به پزشک متخصص زنان مراجعه کنید تا باروری شما را تایید کند.
• احتمال ناباروری در زنانی که دوز های بالای شیمی درمانی دریافت می کنند، بیش از کسانی است که دوز کمتری دریافت می کنند.
• دارو های شیمی درمانی معمولاً به صورت ترکیبی تهیه می شوند. در صورت استفاده از دارو های ترکیبی، تاثیر آن ها بر باروری متفاوت است.
• برخی از زنان پس از شیمی درمانی به صورت طبیعی پریود و باردار می شوند، در حالی که برخی دیگر ممکن است در بارداری دچار مشکل شوند. دلیل آن این است که شیمی درمانی به تخمک های نابالغ درون تخمدان ها آسیب می رساند.
• هنگامی که پس از اتمام شیمی درمانی، پریود دوباره بازگشت، به این معنی است که تخمک ها در حال بلوغ هستند. اما ممکن است تعداد تخمک های موجود بسیار کمتر از میزان آن ها قبل از شیمی درمانی باشد.
• از آنجایی که شیمی درمانی ممکن است باعث نقایص مادرزادی در جنین شود، پزشکان توصیه می کنند در طول شیمی درمانی از روش های پیشگیری از بارداری - به جز قرص های ضد بارداری - استفاده کنید، تا در طول درمان باردار نشوید.
• توصیه می شود که پس از اتمام شیمی درمانی، حداقل ۶ ماه (یا بیشتر) صبر کنید، سپس اقدام به بارداری کنید. بدین ترتیب ریسک بارداری با یک تخمک آسیب دیده از شیمی درمانی را نخواهید کرد.
• پس از شیمی درمانی، ممکن است دوره باروری بسیار کوتاه باشد. بدین معنی که حتی زنانی که پریود آن ها بعد از شیمی درمانی بازمی گردد، در معرض خطر یائسگی زودرس هستند.
   

پژوهشگران به دنبال راهی برای متوقف کردن عملکرد تخمدان ها، برای محافظت از تخمک ها در طول شیمی درمانی هستند. اما هنوز به نتیجه قطعی در این باره دست نیافته اند.
برخی پزشکان نگران این هستند که دارو های مورد استفاده برای متوقف کردن عملکرد تخمدان، موسوم به آگونیست های GnRH (هورمون آزاد کننده گنادوتروپین)، ممکن است در عملکرد دارو های شیمی درمانی و از بین بردن سلول های سرطانی اختلال ایجاد کنند. آگونیست های GnRH هورمون هایی هستند که علاوه بر متوقف کردن عملکرد تخمدان، رشد سلول های سرطانی پستان را نیز متوقف یا کند می کنند. به همین دلیل سلول های سرطانی در اثر شیمی درمانی از بین نمی روند.

آگونیست های GnRH مورد استفاده در متوقف کردن تخمدان عبارتند از:

• Zoladex (نام شیمیایی: goserelin)
• لوپرون (نام شیمیایی: لوپرولید)
• Trelstar (نام شیمیایی: triptorelin)

این دارو ها از تولید GnRH، هورمونی که در مغز ترشح می شود و تخمدان را برای تخمک گذاری آماده می کند، جلوگیری می کنند. تخمک گذاری وقتی اتفاق می افتد که یک تخمک بالغ از تخمدان آزاد شود و آماده لقاح باشد. هنگامی که GnRH مسدود شود، تخمک گذاری رخ نمی دهد.

باروری مردان پس از درمان سرطان

پس از پایان درمان سرطان، مردان می توانند برای بارداری اقدام کنند. قانون مشخصی برای انتظار مردان جهت اقدام برای بارداری وجود ندارد. با این حال برخی از پزشکان فاصله زمانی ۲ تا ۵ سال را منطقی می دانند. اسپرم ها ممکن است در اثر شیمی درمانی یا پرتودرمانی آسیب ببیند. این اسپرم ها در طی ۲ سال با اسپرم های جدید جایگزین می شوند.
البته هنوز شواهدی وجود ندارد که اگر نطفه کودکی دقیقا پس از پایان درمان سرطان تشکیل شود، آن کودک دچار مشکلات جدی سلامتی در آینده می شود.
 

بیشتر بخوانید: راهکارهای بهبود مشکلات رابطه جنسی در بیماران سرطانی

سرطان پستان و بارداری

در مورد سرطان پستان یافته های گوناگونی گزارش شده است. برخی از پزشکان به درمان یافتگان سرطان پستان توصیه می کنند که ۲ سال برای اقدام به بارداری صبر کنند. زیرا ارتباطی میان افزایش برخی هورمون ها در دوران بارداری و رشد سلول های سرطانی پستان وجود دارد. اما هیچ شواهد علمی مبنی بر اینکه اگر زنی در طی این ۲ سال باردار شود، خطر بازگشت سرطان افزایش می یابد، وجود ندارد.

از سویی دیگر، برخی از مطالعات حاکی از آن است که خطر بازگشت مجدد سرطان پستان پس از یک بارداری کاهش چشمگیری می یابد.

نگرانی های دیگر در مورد بارداری پس از سرطان

• خطر ابتلای فرزندان به سرطان. بسیاری از افراد مبتلا به سرطان مبتلا نگران هستند که فرزندانشان نیز به سرطان مبتلا شوند. تحقیقات نشان می دهد که کودکان مبتلایان به سرطان، خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری ندارند. اما برخی از انواع سرطان از طریق ژن ها، از والدین به فرزندان منتقل می شود؛ بنابراین اگر به یکی از سرطان های ارثی مبتلا باشید، احتمال خطر بیشتر است. در این شرایط بهتر است پیش از اقدام برای بارداری با پزشک یا مشاور ژنتیک صحبت کنید. آن ها اطلاعات لازم در این زمینه را در اختیارتان قرار می دهند.
• خطر بازگشت سرطان. مطالعات نشان می دهد که باردار شدن باعث بازگشت سرطان نمی شود. اما افزایش سطح هورمون ها در دوران بارداری ممکن است موجب تشدید برخی شرایط شود.
  همچنین برخی از درمان یافتگان سرطان، برای باردار شدن نیاز به قطع مصرف دارو های خاصی دارند. اما قطع دارو هایی مانند tamoxifen یا (imatinib (Gleevec خطر بازگشت سرطان را افزایش می دهد؛ بنابراین افرادی که قصد بارداری دارند، بایستی در مورد میزان ریسکی که مایل به پذیرش آن هستند با پزشک صحبت کنند.
• احساس عدم اطمینان. همه درمان یافتگان سرطان، همواره با تصور بازگشت سرطان زندگی می کنند. این افراد و همسرانشان بایستی در مورد احتمال فوت زودهنگام و سرپرستی کودک والد دیگر صحبت کنند. این تصمیم بسیار دشوار و شخصی است و بهتر است از کمک مشاوره بهره مند شوند.
• ناباروری. برخی از درمان های سرطان، موجب ناباروری فرد می شود. همه مردان و زنانی که تمایل به باروری در آینده دارند، بایستی قبل از شروع درمان باید با تیم پزشکی خود در این باره صحبت کنند. پزشکان می توانند گزینه های درمانی با حفظ باروری را به آنها معرفی کنند.

لزوم مشاوره با پزشک

فرزندآوری یک تصمیم بزرگ است. فارغ از اینکه از چه روش درمانی استفاده می کنید، با پزشک و تیم درمانی در مورد خطرات احتمالی بارداری و تولد نوزاد صحبت کنید. برای اطمینان بیشتر پزشک شما را به یک متخصص زنان و زایمان معرفی می کند تا معاینه کاملی از اندام های تولید مثل انجام دهد و امکان باروری را بررسی کند.

سوالاتی که باید از پزشک بپرسید:

• آیا برنامه درمانی سرطان من بر قابلیت باروری ام تأثیر خواهد گذاشت؟
• آیا روش هایی برای حفظ باروری من قبل از شروع درمان وجود دارد؟
• آیا برنامه درمانی من در بارداری یا زایمان آینده ام مشکلاتی ایجاد خواهد کرد؟
• چه مدت پس از درمان باید صبر کنم تا اقدام به بارداری کنم؟
• آیا اقدام برای بارداری بر برنامه مراقبت های پس از درمانم تأثیر می گذارد؟
• آیا اقدام برای بارداری خطر بازگشت سرطانم را افزایش می دهد؟
• آیا باید با یک متخصص زنان و زایمان که تجربه ای در خصوص درمان یافتگان سرطان دارد، مشورت کنم؟
• برای مشاوره و حمایت عاطفی، خودم و همسرم به چه مرکزی مراجعه کنم؟

سخن آخر

تصمیم به بارداری پس از سرطان، مساله ای سخت و چالش برانگیز است که نیازمند مشاوره پزشکی و ژنتیکی تخصصی است. پیش از هر چیز بایستی آمادگی جسمی و روانی لازم را برای قدم گذاشتن در این مسیر داشته باشید و شریک زندگیتان نیز در این راه همپای تان باشد. همچنین بایستی این نکته را درنظر داشته باشید که امکان بازگشت سرطان وجود دارد و ابتلا به سرطان در دوران بارداری مشکلات خاص خود را دارد.

یکی از سرطان های رایج در میان زنان سرطان پستان است، اما امکان درمان سرطان پستان در بارداری وجود دارد. از آنجایی که علم پزشکی در حال پیشرفت روزافزون است، در آینده نزدیک شاهد درمان های جدیدی برای بیماری سرطان خواهیم بود. نکته مهم در این میان حفظ امید و نگاه به آینده است.

اگر سوالات شما درباره بیماری سرطان حین بارداری است توصیه می کنیم مقاله سرطان و بارداری را نیز در ستاره مطالعه کنید. اگر شما هم تجربه ای از بارداری پس از سرطان دارید، تجربیات ارزشمند خود را با ما و همراهان ستاره در بخش نظرات و پرسش ها در میان بگذارید تا همگان از آن بهره مند شویم.

برگرفته از: breastcancer و cancer